Erkeklerde ve Kadınlarda Saç Dökülmesinin Nedenleri
Kellik (alopesi) birçok nedenle ortaya çıkar, ancak en yaygın sebep genetik kaynaklı saç dökülmesidir (androjenetik alopesi). Hormon değişimleri, tiroid hastalıkları, alopesi areata gibi otoimmün durumlar, strese bağlı dökülmeler, beslenme eksiklikleri ve sıkı saç modellerinden kaynaklanan çekişme de saçın incelmesine yol açabilir. Doğru tedavi, nedene bağlıdır; bu yüzden doğru tanı önemlidir.
Kellik Neden Olur?
Saç, sürekli olarak büyüme, geçiş ve dökülme evrelerinden geçer. Foliküller küçüldüğünde, büyüme evresi kısaldığında veya dökülme arttığında, zamanla saç yoğunluğu azalır. Bazı nedenler kademeli ve öngörülebilirdir; bazıları ise ani ve yamalı şekilde olur—bu farklar bir sonraki adımı belirlemeye yardımcı olur.
Genetik Tipte Saç Dökülmesi
Androjenetik alopesi, her iki cinsiyette de uzun vadeli saç incelmesinin en yaygın nedenidir. Genetik faktörler ve özellikle dihidrotestosteron (DHT) hormonuna duyarlılık bu durumu etkiler. Zamanla hassas saç folikülleri küçülür ve daha ince saçlar üretir; sonunda görünür saç üretimi durabilir.
Erkeklerde Görünümü
Erkek tipi saç dökülmesi genellikle şakaklardan geri çekilme ve tepe bölgesinde seyrelme ile başlar. Bu desen genellikle yıllar içinde yavaşça ilerler. Erken tedavi, küçülmeyi yavaşlatmaya ve mevcut saçları korumaya yardımcı olabilir.
Kadınlarda Görünümü
Kadın tipi saç dökülmesi, genellikle saç ayrım çizgisi boyunca ve tepe bölgesinde yaygın bir yoğunluk azalması şeklinde görülür; saç çizgisinin geriye çekilmesi nadirdir. Tam kellik seyrek görülür, ancak kozmetik etkisi yine de önemli olabilir. Birçok kadın bu durumu hormonal geçiş dönemlerinde fark eder, ancak daha erken de başlayabilir.
Hormonal ve Tıbbi Nedenler
Her saç incelmesi genetik değildir. Hormon değişimleri ve tıbbi durumlar, saç foliküllerini dökülme evresine sokabilir veya saç telinin kalitesini değiştirebilir. Altta yatan sorun tedavi edildiğinde dökülme genellikle azalır, ancak uzun süredir devam eden folikül küçülmeleri tamamen tersine dönmeyebilir.
DHT Hassasiyeti
DHT, testosterondan türetilen ve hassas foliküllere bağlanarak ilerleyici dökülmeye katkıda bulunabilen bir yan üründür. Bu nedenle DHT’yi azaltan veya etkilerini engelleyen tedaviler, androjenetik alopesi için sıkça gündeme gelir. Hangi tedavinin uygun olduğuna cinsiyet, yaş ve sağlık geçmişine göre bir klinisyen karar verebilir.
Menopoz ve Doğum Sonrası Değişiklikler
Östrojen ve progesteron, saçın büyüme döngüsünü destekler. Menopozdan sonra ya da doğumdan sonra hormon seviyeleri değiştiğinde bazı kişilerde dökülme veya genel incelme gözlenebilir. Dökülme ani ve şiddetliyse, demir eksikliği ve tiroid sorunları gibi örtüşebilecek durumların dışlanması önemlidir.
Tiroid Bozuklukları
Hem hipotiroidi hem de hipertiroidi, yaygın dökülmeye ve saç dokusunda değişimlere neden olabilir. Saç dökülmesine yorgunluk, kilo değişiklikleri, ısı/soğuk hassasiyeti ya da kalp atış hızında değişimler eşlik ediyorsa, tiroid testleri yapılması mantıklı olabilir. Tiroid düzeyleri düzene girdiğinde saç sıklıkla düzelir, ancak bu birkaç ay sürebilir.
Otoimmün Saç Dökülmesi
Alopesi areata, aniden ortaya çıkan yuvarlak veya oval yamalar şeklinde saç kaybına neden olabilir ve saç derisi, sakal veya kaşları etkileyebilir. Saç derisi genellikle pürüzsüz görünür, ancak kaşıntı veya karıncalanma hissi olabilir. Otoimmün saç dökülmesinin tedavileri desen dökülmeden farklı olduğu için bir dermatolog tarafından tanı konulması önemlidir.
Dışsal ve Yaşam Tarzı Etkenleri
Günlük alışkanlıklar genetik kellik oluşturmaz, ancak dökülmeyi artırabilir, iltihap tetikleyebilir veya saçın kırılmasına neden olarak incelmiş gibi görünmesine yol açabilir. Bu faktörler, saç dökülmesi aniden başladığında ya da kaşıntı, pullanma veya hassasiyet gibi saç derisi belirtileriyle birlikte olduğunda özellikle önemlidir.
Strese Bağlı Dökülme (Telogen Effluvium)
Hastalık, ameliyat, hızlı kilo kaybı veya yoğun duygusal stres gibi büyük stres faktörleri, daha fazla folikülün dökülme evresine geçmesine neden olabilir. Dökülme genellikle tetikleyici olaydan 2–3 ay sonra başlar ve birkaç ay sürebilir. İyi haber: tetikleyici ortadan kalktığında genellikle tersine döner.
Beslenme Eksiklikleri
Düşük demir, düşük D vitamini, yetersiz protein alımı ve diğer besin eksiklikleri dökülmeye ve kırılgan saçlara yol açabilir. Takviyeler, yalnızca gerçek bir eksikliği giderdiğinde faydalıdır; “önlem amaçlı” alındığında etkili olmayabilir. Eğer diyetiniz kısıtlıysa veya yoğun adet kanamaları yaşıyorsanız, laboratuvar testleri uygun olabilir.
Çekişe ve Kimyasallara Bağlı Zarar
Örgüler, at kuyrukları, kaynak saçlar gibi sıkı saç modelleri, özellikle saç çizgisi boyunca çekiş alopesisine neden olabilir. Isı ile şekillendirme ve sert kimyasal işlemler de saç telini zayıflatarak incelmiş gibi görünmesine neden olabilir. Şekillendirme alışkanlıklarını erken değiştirmek, gerginliğe duyarlı bölgelerde kalıcı kaybı önleyebilir.
Saç Derisi Sorunları ve İltihap
Kepek (seboreik dermatit), sedef hastalığı, temas dermatiti ve mantar enfeksiyonları kaşıntı, pullanma ve dökülmeye neden olabilir. Saç derisi iltihaplı olduğunda saçlar daha kolay dökülebilir ve yeniden çıkması yavaş olabilir. Sürekli kaşıntı, ağrı, akıntı veya yamalı kayıplar varsa, sadece kozmetik ürünlerle değil tıbbi değerlendirme ile ele alınmalıdır.
Nedeni Nasıl Anlarsınız?
Önce dökülme desenine dikkat edin: yıllar süren kademeli incelme genetik nedenlere işaret ederken, ani ve yaygın dökülme telogen effluvium, hastalık veya eksiklikleri düşündürebilir. Yamalar halinde dökülme, kaş/sakal etkilenmesi veya saç derisinde pullanma gibi durumlar otoimmün ya da iltihaplı nedenleri işaret edebilir. Bir dermatolog, saçlı deri muayenesi, dermoskopi, çekme testi ve gerekli durumlarda kan testleriyle değerlendirme yapabilir.
Tedavi ve Önleme Seçenekleri
Tedavi tanıya bağlıdır. Genetik desen dökülmesinde, topikal minoksidil ve reçeteli ilaçlar ilerlemeyi yavaşlatmaya ve yoğunluğu artırmaya yardımcı olabilir. İltihaplı saç derisi hastalıklarında, medikal şampuanlar veya antiinflamatuvar tedaviler dökülme tetikleyicilerini azaltabilir. Saç ekimi, donör alanı stabil olan ve gerçekçi beklentilere sahip seçilmiş hastalar için bir seçenektir.
Ne Zaman Tıbbi Yardım Almalı?
Saç dökülmesi ani, yamalı veya saç derisinde ağrı, yoğun pullanma, irin, ateş ya da hızlı kötüleşme ile birlikteyse profesyonel görüş alın. Ayrıca dökülme birkaç aydan uzun süredir devam ediyorsa, kaş/sakal kaybı varsa veya tiroid hastalığı ya da anemi belirtileri varsa değerlendirme yaptırmakta fayda vardır. Erken tanı, tedaviyi genellikle daha kolay hale getirir.
Sık Sorulan Sorular
Kellik Geri Döndürülebilir mi?
Bazı türler geri döndürülebilir. Strese veya eksikliğe bağlı dökülmeler, neden ortadan kalktığında genellikle düzelir. Genetik saç dökülmesi ise çoğunlukla yavaşlatılabilir ve bazen iyileştirilebilir, ancak devam eden takip ve tedavi olmadan ilerleme eğilimindedir.
Desen Tipi Saç Dökülmesi Hangi Yaşta Başlar?
Değişkendir. Bazı erkekler dökülmeyi geç ergenlikte veya 20’li yaşlarda fark ederken, bazıları daha geç dönemde seyrelme yaşar. Kadınlarda ise belirgin incelme genellikle hormonal geçiş dönemlerinde ortaya çıkar, ancak 30’lu yaşlarda ya da daha erken de başlayabilir.
Stres Kalıcı Kelliğe Neden Olabilir mi?
Strese bağlı dökülme genellikle geçicidir, ancak kronik stres, mevcut desen dökülmesini kötüleştirebilir ve yoğunluğu korumayı zorlaştırabilir. Dökülme ağır ya da ısrarlıysa, belirgin bir tetikleyici aramak ve düşük demir ya da tiroid dengesizliği gibi örtüşen durumları dışlamak faydalı olur.